Chekchi · POS va boshqaruv paneli
Dorixona: partiya, FEFO va retsept nazorati
Bir xil dori, har xil partiya va muddat. FEFO, muddat bloki va retsept tekshiruvisiz dorixona ombori ishonchli bo‘lmaydi.
2026-10-20 · Dorixona · 6 daqiqa
Bir xil dori, har xil partiya va muddat. FEFO, muddat bloki va retsept tekshiruvisiz dorixona ombori ishonchli bo‘lmaydi.
Dorixonada “bir xil dori” degan tushuncha yetarli emas. Bir xil nomdagi dori turli partiyada, turli ishlab chiqaruvchida va turli yaroqlilik muddatida kelishi mumkin. Har bir partiyaning o‘z miqdori, tannarxi va muddati bor. Agar tizim faqat umumiy qoldiqni saqlasa, qaysi partiya sotilganini va qaysi biri muddati yaqinlashganini ayta olmaydi. Shu sabab dorixona ombori partiya darajasida yuritilishi kerak.
Partiya — ishlab chiqaruvchidan kelgan aniq bir guruh. U partiya raqami, ishlab chiqarilgan sana, yaroqlilik sanasi, boshlang‘ich miqdor va tannarx bilan yoziladi. Sotuvda bitta qator bir nechta partiyadan sarflanishi mumkin: avval muddati eng yaqin partiya, keyin keyingisi. Har bir sarf alohida yoziladi, shunda qaysi partiyadan qancha ketgani va qancha qolgani aniq bo‘ladi. Partiya yozuvi o‘chirilmaydi, faqat holati o‘zgaradi.
FEFO — “muddati eng avval tugaydigan birinchi chiqadi”. Bu FIFO’dan farq qiladi: omborga kech kelgan, lekin muddati yaqin partiya avvalroq sotilishi kerak. FEFO qo‘lda emas, tizim tomonidan taklif qilinishi ma’qul, chunki javonda o‘nlab partiya bo‘lsa, xodim xato qilishi oson. Agar bir xil muddatli partiyalar bo‘lsa, kelgan vaqti bo‘yicha tartiblash mumkin. Bu tartib dorixonadagi yo‘qotishni kamaytiradi va mijozga muddati uzoq tovar berish odatini buzadi.
Muddati o‘tgan tovarni sotishga ruxsat beruvchi “menejer tugmasi” bo‘lmasligi kerak. Bunday tovar karantinga ajratilishi, hisobdan chiqarilishi va sababi bilan hujjatlashtirilishi kerak. Tizim sotuv paytida muddatni tekshirishi, muddati o‘tgan yoki sanasi noma’lum partiyani rad etishi shart. Ogohlantirish yetarli emas: kassir ogohlantirishni bosib o‘tishi mumkin. Bloklash esa xatoni sotuvdan oldin to‘xtatadi. Aniq talablar va sanalar bo‘yicha yurist hamda tegishli organ bilan tekshirish kerak.
Retsept nazorati ham shu zanjirning bir qismi. Retseptli dori sotilganda retsept raqami, berilgan sana va zarur bo‘lsa shifokor ma’lumoti qayd etilishi mumkin. Lekin bemorning ortiqcha shaxsiy ma’lumoti saqlanmasligi kerak: maqsad — dorining qonuniy berilishini isbotlash, bemor haqida ortiqcha profil yig‘ish emas. Nazoratli dorilar uchun alohida qoidalar bo‘lishi mumkin; ular dasturda sozlanadigan ro‘yxat bo‘lishi va qattiq kodga yozilmasligi kerak. Retseptni faqat farmatsevt tasdiqlashi kerak.
Markirovka dorixonada alohida chalkashlik tug‘diradi. Dori vositalari uchun majburiy markirovka sanalari turli hujjatlarda turlicha ko‘rsatilgan; 2022-yil va 2027-yil sanalari haqida ziddiyat bor. Shuning uchun dastur “dori markirovkasi shu sanadan” deb qattiq yozmasligi, jadvalni sozlanadigan qilishi kerak. DataMatrix kodini parse qilish va lokal takror kodni tekshirish bor; CRPT/ASL BELGISI provayderi ulanmagan, shuning uchun tashqi verify/register hali ishlamaydi. Bu joyda rasmiy manba va yurist xulosasi kod yozishdan oldin kerak.
Kundalik amaliyotda muddati yaqin partiyalar ro‘yxatini har hafta ko‘rish, karantin javonini alohida saqlash va inventarizatsiyani partiya bo‘yicha o‘tkazish tavsiya etiladi. Chekchi’da dorixona moduli ishga tushirilgan: partiya, FEFO, karantin, retsept va 30/60/90 expiry hisoboti bor. Real pilot hali o‘tkazilmagan; CRPT/ASL BELGISI provayderi ulanmagan. Dorixona egasi uchun eng muhim savol “tizimda qancha qoldiq bor?” emas, “qaysi partiya, qaysi muddatda va qancha?” bo‘lishi kerak.